Dhexdhexaadinta maaliyadeed ka dib kala tag ama furitaan

Dhexdhexaadinta maaliyadeed waxay ka caawisaa lammaanaha kala tagaya ama furanaya inay ka wada shaqeeyaan lacagta, hantida iyo qorshayaasha maaliyadeed ee mustaqbalka, iyagoon garsoore weydiisan inuu go’aan kasta u qaato.

Habku waa mid qaabaysan. Bandhigga xogta maaliyadeed (financial disclosure) wuxuu ka horreeyaa soo jeedimaha heshiiska. Marka qof kastaa uu sawir cad ka haysto xaaladda maaliyadeed, wadahadalku wuxuu u gudbi karaa fursadaha ku saabsan guriga, hawlgabka, kaydka, deymaha, dakhliga iyo hantida kale.

Ha ka bilaabin “yaa maxay qaadanayaa?”

Wadahadallada lacagta badanaa way istaagaan, maxaa yeelay qof kastaa wuxuu ku murmayaa natiijada ka hor inta aan la wadaagin sawir cad oo xaqiiqooyinka ah.

Dhexdhexaadinta maaliyadeed waxay ka bilaabmaysaa meel ka sii aasaasi ah: hanti noocee ah ayaa jirta, waa maxay waxa lagu leeyahay, hawlgab noocee ah ayaa jira, dakhli intee le’eg ayuu qof kastaa haystaa, iyo xog kee ayaa weli maqan.

Kaliya kadib marka xogtaas la isweydaarsado oo la caddeeyo ayay macquul noqonaysaa in soo jeedimo laga shaqeeyo.

Waxa dhexdhexaadinta maaliyadeed ay dabooli karto

Guriga qoyska

Waxaa laga yaabaa inaad tixgelisaan iibinta, wareejinta, in mid uu kan kale ka iibsado, waqtiga, awoodda amaahda guriga (mortgage), qiimaha guriga ee kuu harsan ka dib deynta (equity) iyo baahida guri ee mustaqbalka. Wax dheeraad ah oo ku saabsan guriga qoyska.

Hawlgabka (pensions)

Hawlgabku wuxuu noqon karaa hanti aad muhiim u ah. Waa in xogta saxda ah la helo, xaaladaha qaarkoodna waxaa laga yaabaa in loo baahdo talo khabiir hawlgab ama talo sharci. Wax dheeraad ah oo ku saabsan hawlgabka.

Kaydka iyo maalgashiga

Kaydka bangiga, maalgashiga, ISAs, saamiyada iyo hanti kale waa in la aqoonsado, iyagoo qayb ka ah sawirka maaliyadeed.

Deymaha

Amaahyada, kaararka deynta, canshuuraha lagu leeyahay, amaahda guriga (mortgage) iyo waajibaadyada kale waa in lagu daro. Soo jeedin kaliya hantida ka hadlaysa oo deynta iska indhatiraysa ma aha qorshe maaliyadeed dhamaystiran.

Dakhliga iyo masruufka

Wadahadalku wuxuu koobi karaa dakhliga hadda jira, miisaaniyadaha mustaqbalka, masruufka carruurta iyo masruufka lammaanaha halka ay khusayso. Arrimaha qaar waxaa laga yaabaa inay u baahdaan talo sharci oo madax banaan ama talo khabiir.

Danaha ganacsi iyo hanti ka adag

Halka mid idinka mid ah ama labadiinuba leedihiin ganacsi, hanti dibadda ah, trusts ama hanti kale oo adag, waxaa laga yaabaa in loo baahdo qiimayn dheeraad ah, talo canshuur ama talo sharci. Dhexdhexaadinta isku dhafan waxay khabiirkaas soo geli kartaa habka, halkii dhexdhexaadinta la joojin lahaa mar kasta oo su’aal soo baxdo, isagoo dhinac la socda dhexdhexaadinta.

Sida dhexdhexaadinta maaliyadeed halkan uga shaqeyso

Dhexdhexaadinta maaliyadeed waxay leedahay marxalado, waxayna u socdaan kala horrayn. Kuma bilaabno inaan ku weydiino inaad go’aansataan yaa maxay qaadanayo ka hor inta aan la helin sawir la isku halleyn karo oo xaaladda maaliyadeed.

MIAM-yadiinna gaarka ah

Qof kastaa wuxuu ku bilaabayaa MIAM, kulan gaar ah oo qarsoodi ah oo lagu bixiyo macluumaadka dhexdhexaadinta lagana qiimeeyo inay ku habboon tahay. Kaaga wuxuu ku saabsanaan karaa maaliyadda, carruurta ama labadaba. Waa halka aan ka fahanno asalka arrinta, waxa aad rajaynayso inaad xallisid, iyo inay dhexdhexaadintu ku habboon tahay iyo in kale.

Haddii labadiinuba doonaysaan inaad sii wadaan, waxaan u gudbi karnaa habka maaliyadeed.

Kulanka maaliyadeed ee wadajirka ah ee ugu horreeya

Kulanka wadajirka ah ee ugu horreeya wuu ka ballaadhan yahay kulan heshiis. Waxaan doonaynaa inaan fahanno xaaladda sida uu midkiin kastaa u arko: guriga, dakhliga, hawlgabka, deymaha, carruurta halka ay khusayso, waxa dhacay tan iyo markii aad kala tagteen, iyo go’aannada ugu muhiimsan ee loo baahan yahay in la gaadho.

Waxaa laga yaabaa inaad hore u haysatid fikrado ku saabsan sida ay ku dhammaan lahayd. Waan maqli karnaa. Laakiin ujeeddada marxaladdan ma aha in heshiis la gaadho ka hor inta aan xogta maaliyadeed jirin.

Bandhigga xogta maaliyadeed

Kulankaas ka dib waxaan midkiin kasta u dirnaa foomkayaga bandhigga maaliyadeed, waxaanan sharaxnaa dukumentiyada taageerada ah ee loo baahan yahay.

Waa hab bandhig oo dhexdhexaadineed. Wuxuu koobayaa inta badan xogta maaliyadeed ee sidoo kale muhiim ku ah dacwadaha maxkamadda, laakiin ma aha Form E-da maxkamadda. Iyadoo ku xidhan xaaladdaada, wuxuu ku jiri karaa hantida iyo amaahaha guriga, kaydka, maalgashiga, hawlgabka, dakhliga, ganacsiyada, deymaha, kharashaadka, dhaxalka iyo ilo kale oo khuseeya. Sida bandhiggu u shaqeeyo.

Su’aalaha iyo xogta maqan

Bandhiggu marar dhif ah ayuu markii ugu horreysay dhamaystirnaadaa. Waxaa laga yaabaa in loo baahdo qiimayn guri oo hadda ah. Warbixin hawlgab ayaa maqnaan karta. Wareejin ayaa sharraxaad u baahnaan karta, ama tirooyinka amaahda guriga ayaa loo baahan karaa in la cusbooneysiiyo.

Qof kastaa waa inuu helo fursad uu su’aalo macquul ah ku weydiiyo bandhigga qofka kale, kuna codsado xog dheeraad ah halka loo baahdo. Ujeeddadu waa in labadiinuba ka shaqeeyaan isla sawir xaqiiqo ah oo isku mid ah.

Bandhigga maaliyadeed waa xog furan

Xeerka Anshaxa ee Family Mediation Council wuxuu doonayaa in xogta xaqiiqada ah ee muhiimka u ah arrimaha maaliyadeed si furan loo bixiyo. Taas macnaheedu waa in xaqiiqooyinka maaliyadeed aan loo qaadan soo jeedimo heshiis oo gaar ah oo baaba’a haddii dhexdhexaadintu dhammaato.

Marka xogta la isweydaarsado oo la caddeeyo, waxaan diyaarin karnaa Open Financial Statement, bayaanka maaliyadeed ee furan. Wuxuu diiwaan geliyaa xaqiiqooyinka maaliyadeed ee dhexdhexaadinta lagu adeegsaday: hantida jirta, amaahaha guriga, kaydka, maalgashiga, hawlgabka, dakhliga, waajibaadyada iyo wax kasta oo kale oo khuseeya.

Ma go’aamiyo sida hantidaas loo qaybin lahaa. Erayga open, oo macnihiisu yahay furan, ayaa ah barta muhiimka ah: xogta xaqiiqada ah ee si furan loo bixiyo waxaa la isticmaali karaa meel ka baxsan wadahadallada heshiiska ee qarsoodiga ah haddii dacwad sharci ay mar dambe lagama maarmaan noqoto, waxayna midkiin kasta u ogolaanaysaa inuu talo ka qaato isla sawirka maaliyadeed. Waxa uu yahay Open Financial Statement.

Talada, halka ay caawiso

Badanaa waxaa jira meelo ay talo dibadeed mudan tahay in la helo: talo sharci, talo amaahda guriga, talo canshuur, qiimeynta guri ama talo khabiir hawlgab.

Xaaladaha hawlgabka qaarkood waxaa u faa’iido leh Pension on Divorce Expert, khabiir hawlgab oo ku takhasusay furitaanka. Xaalad kastaa uma baahna mid. Dhexdhexaadintu ma beddesho khubaradaas; waa meesha xogtooda iyo fursadaha lagu wada shaqeeyo.

Kulamada heshiiska

Marka bandhiggu si ku filan u dhamaystirmo, su’aashu waxay ka beddelantaa maxaa jira? waxayna noqotaa sidee tani u shaqayn kartaa?

Haddii guriga la iibin karo, wadahadalkaasi wuxuu koobayaa waqtiga, wakiillada guryaha, cidda amaahda guriga bixinaysa inta u dhaxaysa, iyo waxa dhacaya ilaa iibku dhammaado. Haddii midkiin uu rajaynayo inuu guriga hayo, wuxuu koobayaa awoodda amaahda guriga, lacag kasta oo qofka kale la siinayo iyo waqti dhab ah.

Hawlgabka, kaydka, deymaha, masruufka, ganacsiyada iyo hantida kale waxaa loo tixgeliyaa iyagoo qayb ka ah sawirka guud. Waxaa laga yaabaa inay jiraan wax ka badan hal soo jeedin ka hor inta aad gaadhaysaan wax labadiinuba u aragtaan mid shaqayn kara.

Natiijada qoraalka ah

Haddii aad gaadhaan soo jeedimo aad labadiinuba doonaysaan inaad hore u wadaan, waxaan diyaarin karnaa Memorandum of Understanding, qoraalka faham wadaagga.

Farqiga u dhexeeya labada dukumenti waa mid fudud. Open Financial Statement wuxuu diiwaan geliyaa xaqiiqooyinka maaliyadeed. Memorandum-ku wuxuu diiwaan geliyaa soo jeedimaha dhexdhexaadinta lagu gaadhay, wuxuuna sidoo kale diiwaan gelin karaa tallaabooyinka wax ku ool ah iyo waqtiyada loo baahan yahay si loo hirgeliyo.

Isagu ma aha amar maxkamadeed oo maaliyadeed. Waxa uu yahay memorandum-ku.

Talo sharci iyo consent order

Qof kastaa waa inuu helo fursad uu talo sharci oo madax banaan ku qaato ka hor inta aan la dhamaystirin heshiiska maaliyadeed.

Haddii soo jeedimuhu ay noqonayaan kuwo sharci ahaan ku xeeran, qareen ama xirfadle sharci oo si habboon u aqoonsan wuxuu isticmaali karaa natiijada dhexdhexaadinta si uu u diyaariyo dukumentiyada consent order, oo ah amarka maxkamadda ee lagu heshiiyay. Maxkamaddu markaas way tixgelinaysaa amarka maaliyadeed ee la soo jeediyay, waxayna weydiin kartaa xog maaliyadeed oo uu ku jiro Statement of Information oo ah Form D81. Soo jeedimuhu kuma noqdaan kuwo ku xeeran oo keliya sababtoo ah memorandum ayaa la saxiixay. Consent orders ka dib dhexdhexaadinta.

Doorkayagu caadi ahaan wuxuu dhammaanayaa marka dhexdhexaadintu dhammaato oo dukumentiyada dhexdhexaadinta ee la isku raacay la diyaariyo.

Haddii xog maaliyadeed maqan tahay

Dhexdhexaadintu si macquul ah ugama gudbi karto soo jeedimo ugu dambeeya iyadoo lagu saleynayo malayn. Halka qof looga fogeeyay maaliyadda qoyska, taasi ma aha oo keliya dhibaato bandhig, xadgudubka qoyska iyo dhexdhexaadinta waxay ka hadlaysaa xakameynta dhaqaale.

Haddii xogtu aysan dhamaystirnayn, waxaan aqoonsan karnaa waxyaabaha maqan, waxaanan siin karnaa waqti si su’aalaha loo weydiiyo oo dukumentiyada loo keeno. Dhexdhexaadiyuhu qofna ma qasbi karo inuu wax bandhigo. Halka qof aanu bixinayn waxa looga baahan yahay dhexdhexaadin maaliyadeed oo macno leh, habku waxaa laga yaabaa inuu joogsado ama dhammaado. Haddii qof uusan doonayn inuu wax bandhigo.

Ilaha iyo akhris dheeraad ah

• FMC Code of Practice – general principles
• FMC Code of Practice – conduct of mediation
• GOV.UK – money and property when a relationship ends: mediation
• GOV.UK – Form D81, statement of information for a consent order
• GOV.UK – Form A, notice of intention to proceed with a financial order
• Practice Direction 9A – financial remedies and consent orders
• Family Justice Council – pensions on divorce